Woensdag 1 november 1570: de Allerheiligenvloed zet grote delen van Nederland onder water

Beeld: prent uit 1570 van de Allerheiligenvloed bij Antwerpen (via Wikimedia Commons, publiek domein).

Op Allerheiligen 1570 joeg een zware storm het zeewater over de dijken van Vlaanderen tot Groningen. Meer dan twintigduizend mensen kwamen om, hele dorpen verdwenen voorgoed en de ellende maakte de onvrede over het Spaanse bewind nog groter.

Het begon met wind. Op de laatste dag van oktober 1570 stak een storm op die maar niet ging liggen. De volgende ochtend zag het plaatselijke bestuur in Bergen op Zoom het gevaar al aankomen. Het waarschuwde de dijkgraven (de mannen die over de dijken gingen) voor een "seer uytnemende hooghe vloet". Het is een van de oudste bekende waarschuwingen voor een stormvloed in de Lage Landen, maar de meeste mensen kregen die nooit te horen.

Die vloed kwam er inderdaad. Het water stond op veel plekken hoger dan bij de watersnoodramp van 1953, waardoor de slecht onderhouden dijken het een voor een begaven. Van Zeeland en Holland tot Friesland en Groningen liep het land onder. Ook Antwerpen en de kust van Oost-Friesland werden zwaar getroffen; dat is het Duitse gebied net over de grens bij Groningen. Het KNMI (het Nederlandse weerinstituut) schat het aantal doden op meer dan twintigduizend. Minstens drieduizend van hen kwamen uit Friesland en Groningen. Tienduizenden mensen raakten hun huis kwijt, terwijl vee en wintervoorraad in het zoute water verdwenen.

Sporen die je nog steeds ziet

Sommige dorpen werden nooit meer herbouwd. Het land rond Saeftinghe vlak bij de Belgische grens werd het Verdronken Land van Saeftinghe. Het is nu een groot gebied met schorren, begroeide kwelders die bij vloed onderlopen en waar vooral vogels leven. Het eiland Wulpen voor de Zeeuwse kust en het eilandje Bosch in de Waddenzee verdwenen vrijwel helemaal in zee. In Spijkenisse ligt nog altijd het Grote Wiel, een diepe plas die ontstond toen het water daar door de dijk brak.

De ramp kwam op een gevoelig moment. De hertog van Alva bestuurde de Nederlanden namens de Spaanse koning Filips II en wilde juist nieuwe belastingen invoeren. Na de vloed viel daar weinig te halen, terwijl de armoede en de woede groeiden. Veel mensen zagen het water als een straf van God. In april 1572 namen de geuzen Den Briel in. Zij waren de opstandelingen die tegen het Spaanse bewind vochten.

Ken jij een plas of dijk bij jou in de buurt die door een stormvloed is ontstaan?